طراحی سایت
تاريخ انتشار: 09 اسفند 1399 - 10:07
به قلم احسان سملی:

دادخبر؛ از تاریخ امضای توافق هسته ای وین میان جمهوری اسلامی ایران و قدرت های جهانی در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵، برنامه جامع اقدام مشترک موسوم به برجام(JCPOA) ، این توافق تاریخی شاهد فراز و فرودهای متعددی به ویژه از سوی دولت تندروی ایالات متحده بوده است. برجام که در سایه تحریم های فلج‌کننده (Crippling Sanctions) دولت باراک اوباما منعقد و کج دار و مریز با آن رفتار شد، در ادامه و به یکباره با روی کار آمدن جمهوری خواهان رادیکال و در رأس آن ها دونالد ترامپ بر مسند قدرت، از بین رفت.

بایدن و مسئله هسته‌ای ایران

دادخبر - احسان سملی: از تاریخ امضای توافق هسته ای وین میان جمهوری اسلامی ایران و قدرت های جهانی در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵، برنامه جامع اقدام مشترک موسوم به برجام(JCPOA) ، این توافق تاریخی شاهد فراز و فرودهای متعددی به ویژه از سوی دولت تندروی ایالات متحده بوده است. برجام که در سایه تحریم های فلج‌کننده (Crippling Sanctions) دولت باراک اوباما منعقد و کج دار و مریز با آن رفتار شد، در ادامه و به یکباره با روی کار آمدن جمهوری خواهان رادیکال و در رأس آن ها دونالد ترامپ بر مسند قدرت، از بین رفت.

 

اکنون با پیروزی دموکرات ها در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ آمریکا، جو بایدن سکان سیاست و قدرت را در ایالات متحده به دست گرفته است که می‌تواند رویکردی نسبتاً متفاوت در مقایسه با رئیس جمهور قبل از خود و تقریبا شبیه به دوران معاون اولی خود در قبال برنامه هسته‌ای ایران داشته باشد. آنچه اهمیت دارد و شایان توجه جدی می باشد، مقدورات و محذورات مسیر پیش روی رئیس جمهور جدید آمریکا در دو عرصه داخلی و بین المللی و داشتن ارزیابی دقیق و واقعگرایانه (Realistic) از نحوه رفتار او در رویارویی با مسئله هسته ای است.

 

از یک طرف در حوزه مقدورات می توان از شانس گفتگو و از طریق آن اعمال مجدد سياست فشار به ایران در قالب دیپلماسی چند جانبه (Multilateralist Diplomacy) با هدف مهار برنامه هسته‌ای این کشور و بازدارندگی کنشگری آن در منطقه، بکارگیری دوباره نقش آفرینی و رهبری میز مذاکرات هسته‌‌ای با ایران و متعاقب آن اسب تروا شدن تروئیکای اروپایی و نهایتاً کسب سیاست پرستیژ و موفقیت نسبی برای حزب دموکرات در عرصه سیاست خارجی در مصاف با نظم زدایی ترامپیسم در داخل آمریکا نام برد.

 

 اصولاً دموکرات‌ها مسائل جهانی را به صورت اجماع بین المللی با متحدان سنتی خود از جمله اتحادیه اروپایی به پیش می برند که توافق هسته‌ای ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. شیوه دولت جو بایدن، حفظ برجام و تقارب بیشتر با آن سوی آتلانتیک  برای ایجاد جبهه ای هماهنگ و قوی است. اروپا نیز با آمدن بایدن، سیاست خود را به واشنگتن نزدیک تر می کند؛ از همین رو همگرایی بیشتر با اتحادیه اروپا، چین و روسیه، آمریکای بایدن را وارد معادلات و بازی جدیدتری از نوع قدرت نرم (Soft power) با پرهیز از خشونت و نظامی‌گری در واکنش به برنامه هسته‌ای ایران وامی‌دارد. 

 

از طرف دیگر سایه محذورات همچون نقش شمشیر داموکلس حزب جمهوری خواه و تلاش در کسب رضایت این حزب در  مجلس نمایندگان و سنا و همچنین کاربست سیاست تعاملی با کشورهای منطقه از جمله اسرائیل، عربستان و تا حدی امارات متحده عربی به عنوان سه متحد و شریک استراتژیک آمریکا در خاورمیانه بر سر بایدن سنگینی می کند.

هرچند مثلث سعودی، صهیونیستی و امارات متحده عربی در مقایسه با دولت ترامپ از اولویت حداکثری در دولت بایدن برخوردار نیستند ولی به دلیل ماهیت پیچیده و چندبعدی روابط راهبردی دولت های یادشده با ایالات متحده، نادیده گرفتن سیگنال های ارسالی از متحدان دیرینه و مسئولیت ناپذیری نسبت به ریاض،تل آویو و ابوظبی، می تواند مشکلات جدی در موضوع خاورمیانه برای دولت جدید آمریکا در واشنگتن به وجود آورد.

 

برای مثال قدرت اعمال فشار این گروه بر سیاست‌های واشنگتن، پیمان صلح ابراهیم بود که بنا به دیدگاه آنها، معادلات را به زیان تهران تغییر داد که در همین راستا دولت بایدن قادر به انکار این واقعیت نیست. 

 

جای تأمل است که نخست برنامه هسته‌ای ایران و نوع واکنش به آن از چه اولویتی در تیم سیاست خارجی بایدن برخوردار است و دوم اینکه با توجه به انگاره های ذهنی دولتمردان جدید کاخ سفید در قبال جمهوری اسلامی ایران این سیاست تنها در محدوده برنامه هسته‌ای متوقف خواهد شد و یا اینکه کل بازیگری ایران در نظام بین الملل از جمله مباحث حقوق بشری و محدودیت های موشکی را نیز نشانه خواهد گرفت؟

 

حذف تحریم های یکجانبه اعمال شده به ایران از طرف تندروهای دولت قبل می تواند سنگ محکی برای دولت بایدن ارزیابی شود.  تحریم‌هایی که برداشتن آنها اگرچه به زعم جمهوری خواهان کنگره یک اشتباه تاریخی برای دولت بایدن ارزیابی می شود ولی خلاف موافقتنامه بین المللی بوده و باعث از بین رفتن مفاد برنامه جامع اقدام مشترک شده است.

فرجام سخن اینکه، تن دادن به خواست جمهوری‌خواهان و منافع محور عربی - عبری یا حذف تحریم ها و برگشتن به توافق مهم جهانی در راستای احترام به حقوق، نظم و امنیت بین الملل، می تواند نمونه خوبی از لفاظی انتخاباتی بایدن یا کنش مندی(pragmatism) وی ‌دربرخورد با مسئله هسته‌ای ایران باشد. 

 

احسان سملی، کارشناس ارشد دیپلماسی و سازمان های بین المللی وزارت امور خارجه


نظرات کاربران
هنوز نظري براي اين مطلب ارسال نشده.
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

جدیدترین اخبار